Oude Utrechtseweg 4a, 3743 KN Baarn

(T) 0624797158  (E) projectbureau@lvo-onderwijs.nl

06-03-2019 21:00

Volwasseneneducatie & leerplicht sinds 1818

Jaarlijks wordt in de tweede helft van maart de dag van de leerplicht gevierd. Dankzij of ondanks Jonkheer Schimmelpenninck werd al in 1901 de wet op de leerplicht ingevoerd. Toch bestond (voor een beperkt deel van de bevolking) de leerplicht en ook de volwasseneneducatie al vanaf 1818!

In dat jaar is de Maatschappij van Weldadigheid opgericht, die de bewoners van haar koloniën wilde ‘beschaven’ en ‘verzedelijken’, om  betere mensen van hen maken. In een groot aantal kolonies in Overijssel en Drenthe werden bedelaars, landlopers en werklozen (met hun gezin) gehuisvest en tewerkgesteld. In een drietal boeken heeft Wil Schackmann hier op grond van de archieven uitvoerig over bericht. In een stuk of acht kolonies werden (in de top) wel 11.000 mensen bijeengebracht om heropgevoed te worden.

Van meet af aan stond onderwijs daarbij centraal. In 1818 is de leerplicht voor kinderen van zes tot veertien jaar ingevoerd. Naast taal en rekenen werd muziek- of zangkunst aangeboden, alsmede natuurkunde en aardrijkskunde. Niet iedereen was overtuigd van nut en noodzaak van het onderwijs. Jacob van Lennep en Dirk van Hoogendorp, die op hun ronde door Nederland ook de koloniën bezochten, vroegen zich af: “Welk nut doen zij aan menschen bestemd om achter de ploeg te lopen of de spade in de hand te nemen, om hen te lezen en schrijven?” Jan Wessels van Wolda zorgde voor een volwaardig lesprogramma op alle scholen, dat regelmatig getoetst werd. Kinderen van twaalf jaar die voldoende konden rekenen en schrijven werden overdag aan het werk gezet om ’s avonds en/of op de zondagschool bij te blijven leren. Dat was de eerste vorm van volwassenenonderwijs. Volwassenen volgden twee avonden in de week de avondschool. De bedoeling was (in 1818!) het analfabetisme in één generatie uit te roeien.

Deze vorm van onderwijs, gefinancierd door de Maatschappij van Weldadigheid, bleef tot 1862 op die wijze bestaan. Medio 19de eeuw namen zo’n 2000 leerlingen aan het dagonderwijs deel en zaten er zo’n 1500 personen op het avondonderwijs. Na 1862 zouden de betreffende gemeenten de bekostiging van het onderwijs moeten overnemen. Dat ging zo moeizaam dat de staat dat in 1867 overnam en het derhalve Rijksscholen werden. Het programma werd verder uitgebreid (als een voorloper op het MBO) met cursussen Bosbouw, Landbouw en Tuinbouw.

Thans wordt ingezet om de laaggeletterdheid en het achterblijven bij de digitalisering te bestrijden, voor de volwasseneducatie nieuw beleid te ontwikkelen en de leerplicht om te bouwen tot een ontwikkelrecht voor elke burger in Nederland. Boeiend om te lezen dat tweehonderd jaar geleden vanuit de idealen van gegoede burgers initiatieven werden ontplooid om met name de groepen die zich niet vanzelf ontwikkelen, te ondersteunen, ja soms zelfs te verplichten tot ontwikkeling van zichzelf.

<< March 2019 >>
MonTueWedThuFriSatSun
123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031

Nieuwsbrief

Wilt u de nieuwsbrief ontvangen? Vul dan hier uw e-mailadres in.

E-mail: *

Inschrijven voor:

  • Newsletter

Lid worden

De LVO is een beroepsvereniging en netwerkorganisatie voor onderwijsadviseurs bij gemeenten en bedrijven. De organisatie deelt haar kennis en adviseert de landelijke overheid en de VNG op de deze dossiers.

» Meer informatie en aanmelden


Beëindigen van uw lidmaatschap

U kunt uw lidmaatschap beëindigen door dit kenbaar te maken vóór 1 december van het lopende jaar.